Πορφύριος Προδρομίτης, Ι. Ναός Θείας Ἀναλήψεως. Κατερίνη. Κυριακή, 14 Ιανουαρίου 2024.

Συνοδεύοντας το λείψανο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, «Προδρομική έξοδος».

(Η Ομιλία πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο της Θείας Αναλήψεως Κατερίνης, όπου μεταφέραμε με τον π. Αιμιλιανό και τον Αναγνώστη κ. Χρήστο Σόφκο, το Λείψανο του Τιμίου Προδρόμου, την Κυριακή 14 Ιανουαρίου 2024, στις 6.00 μ.μ. Ακροατήριο περί τα 400 άτομα. Ύστερα από πρόσκληση του Αγίου Πρωτοσυγκέλλου π. Βαρνάβα Λεοντιάδη. Κατά την εκφώνηση της Ομιλίας έγιναν ελάχιστες αλλαγές. )

Άγιε Πρωτοσύγκελλε, αγαπητέ μας πάτερ Βαρνάβα, Σεβαστοί μου πατέρες, άρχοντες του τόπου πρώην και νυν, αγαπητοί μου αδελφοί και αδελφές,

Είπαμε απόψε να κάνουμε μία έξοδο, έναν περίπατο,  μία «Προδρομική έξοδο», εδώ κοντά στο Μοναστήρι μας, και από τα Πιέρια να ρίξουμε ένα ντρασκίλι, όπως θα έλεγαν οι εντόπιοι, και να ρθούμε στην Πιερία, στην ωραία μας Κατερίνη. Από την βόρεια πλευρά του βουνού περάσαμε στην νότια, και ήρθαμε, συνοδεύοντας το Τίμιο Λείψανο του Αγίου Ιωάννη, του Προδρόμου και Βαπτιστή του Κυρίου μας. Ήρθαμε να κάνουμε μία εσπερινή επίσκεψη, μία βεγγέρα απογευματινή, εδώ στην Κατερίνη, συνοδεύοντας του Άγγελο της ερήμου, ώστε να ξεκινήσει η χρονιά με την ευλογία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και Βαπτιστή του Κυρίου μας.

Στο Συναξάριον της 7^ης Ιανουαρίου, διαβάζουμε:

Τῇ Ζ΄ τοῦ αὐτοῦ μηνός, Ἡ Σύναξις τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Προφήτου, Προδρόμου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Συνέδραμε δὲ καὶ ἡ τῆς παντίμου καὶ ἁγίας αὐτοῦ Χειρὸς πρὸς τὴν Βασιλεύουσαν μετένεξις ἐξ Ἀντιοχείας, κατά τό ἔτος 957, από τον διάκονο Ιώβ.

Στους αγιορειτικούς Συναξαριστές, αναφέρεται και η μεταφορά την τιμίας δεξιάς του Προδρόμου στην αγιορειτική Μονή Διονυσίου, από την Βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη.

Και σήμερα, λοιπόν, Κυριακή, 14^η Ιανουαρίου 2024, την ημέρα που αποδώσαμε την μεγάλη δεσποτική εορτή των Θεοφανείων, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σας, συνεπικουρούντος του αγίου Πρωτοσυγκέλλου του, αγαπητού μας πατρός Βαρνάβα, σκέφτηκε, γιά αυτήν την ημέρα, να Σάς μεταφέρουμε το ιερό λείψανο του Τιμίου Προδρόμου, που θησαυρίζεται στην Μονή μας αλλά και είναι ευλογίας δώρημα της αγιορειτικής Μονής του Οσίου Διονυσίου του Τραπεζούντιου. Είναι ένα τεμάχιο από το δεξί χέρι του Βαπτιστού του Κυρίου, που η αγιορειτική Μονή Διονυσίου δώρισε στην Μονή του Προδρόμου Πιερίων Ημαθίας, ύστερα από μία καταστροφική πυρκαγιά.

Πώς συνδυάζονται οι άγιοι;

Έτσι, ο χρονογράφος του μέλλοντος θα αναφέρει μαζί με τις υπόλοιπες μνήμες, στο Συναξάρι της ημέρας αυτής: «Τῇ αυτῇ ἡμέρᾳ, 14ῃ Ιανουαρίου μηνός, ἡ προσκύνησις τοῦ ἱερού λειψάνου τοῦ Τιμίου Προδρόμου, μετενεχθέντος ἐνταῦθα, ἐν Κατερίνῃ, ἐκ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Τιμίου Προδρόμου-Σκήτη Βερροίας.»

Ήλθε, δηλαδή, στην πόλη της Κατερίνης ο Τίμιος Πρόδρομος, να αγιάσει την πόλη και να ευλογήσει τον λαό του Θεού που θα αξιωθεί να προσκυνήσει.

Όπως φανερώνουν τα Συναξάρια, τέτοια γεγονότα συνηθίζονται στην ζωή της αγίας Εκκλησίας μας. Και τα οφέλη και οι ευλογίες είναι πολλές και μεγάλες.

Ξεκινώντας την Ομιλία μας, θα επικαλεσθούμε νοερά την ευχή του αγίου επιχωρίου Αρχιερέως Σας, αγαπητού μας, του δικού μας θα έλεγα Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κίτρους, Πλαταμώνος, και Κατερίνης, και θα προσθέσω και Πέτρας, πατρός Γεωργίου, και θα Σάς μεταφέρουμε τις πατρικές ευλογίες του δικού μας Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κυρίου Παντελεήμονος, ο οποίος ολοθύμως ευλόγησε την παρουσία μας απόψε κοντά Σας. Πριν από λίγον καιρό εξάλλου και ο ίδιος ο δεσπότης μας ήρθε κοντά Σας, φέρνοντας και το τίμιο λείψανο του Αγίου μεγαλομάρτυρα Δημητρίου.

Σήμερα, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε στην Ομιλία μας στους αγίους της ημέρας, τόσο αυτής που τελείωσε, της 14^ης δηλαδή Ιανουαρίου όσο και της 15^ης Ιανουαρίου. Έχουν τόσα ωραία νοήματα οι ημέρες αυτές και οι άγιοι. Ποιόν να πρωτοαναφέρουμε; Τους οσιομάρτυρες της ερήμου Σινά και Ραϊθούς; Τόν Άγιο Σάββα, το βασιλόπουλο που έγινε κτίτορας σε ένα αγιορείτικο μοναστήρι, στο Χιλιανδάρι, και στην συνέχεια αρχιεπίσκοπος Σερβίας; ή Την Αγία Νίνα την Ισαπόστολο στην Γεωργία, που ήταν και εξαδέλφη του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Γεωρίου; Ή να αναφερθούμε στους αυριανούς αγίους, τον Όσιο Ιωάννη τον Καλυβίτη, τον τόσο αγαπητό σε όλους μας, ή και στον Άγιο Παύλο τον Θηβαίο; Μόνο ένα περιστατικό θα Σάς αναφέρω από τον Βίο του Αγίου Παύλου του Θηβαίου, που αναφέρεται σε ένα πολύ συνηθισμένο γεγονός.

Γράφει, λοιπόν, το Συναξάρι του, ότι ο σύζυγος της αδερφής του επιβουλεύονταν τον Παύλο και ήθελε να τον πάρει την περιουσία. Και τί έκανε ο Όσιος; Άρχισε μήπως τις διενέξεις, τις φασαρίες και τα δικαστήρια; Όχι, βέβαια. Το θεώρησε ευλογία του Θεού, γιά να φύγει μία ώρα αρχύτερα στην έρημο και να γίνει μοναχός. Τους παράτησε τότε, και την περιουσία και τους ίδιους, και έφυγε γιά να εκπληρώσει τον πόθο του και να αφιερωθεί στον Κύριο. Δεν ασχολήθηκε καθόλου με τα γήϊνά, τα θεώρησε επουσιώδη, γιατί στόχος του ήταν να κερδίσει τον Θεό. Πόσα χρόνια επίγειας ζωής έζησε; Εκατόν δεκατρία, τον συνάντησε μάλιστα και ο Μέγας Αντώνιος, που θα εορτάσουμε μεθαύριο την μνήμη του. Δεκαπέντε χρονών έφυγε στην Έρημο ο Όσιος Παύλος ο Θηβαίος, εκατόν δεκατρία χρόνια έζησε.

Αλλά ας αφήσουμε τους Οσίους των ημερών, και ας μιλήσουμε γιά τον αρχηγέτη, τον πρώτο Μοναχό, τον προστάτη των Μοναχών αλλά και κήρυκα της μετάνοιας γιά όλους μας.

Εφόσον, λοιπόν, ακόμα είμαστε μέσα στο εορταστικό χρώμα των Θεοφανείων και του Τιμίου Προδρόμου-μόλις πριν λίγο τελείωσε η Εννάτη Ώρα των Εορτών αυτών- ας πούμε λίγες σκέψεις, εδώ, μαζί, γιά αυτά, γιά τα γεγονότα και γιά τα πρόσωπα.

Από τον βίο του Ιωάννη, υιού Ζαχαρίου, θα μνημονεύσουμε δύο καταστάσεις: Το σκίρτημα στην γαστέρα της αγίας Ελισσάβετ, και την αφή της ακηράτου κορυφής του Δεσπότου Χριστού, στην Βάπτιση του Ιορδάνη.

Με το ένα γεγονός εισήλθε ο Ιωάννης στην ιστορία. Με το άλλο, τελειώνει η επίγεια ιστορία του. Σε λίγες ημέρες μετά την βάπτιση, θα τον συλλάβουν και θα τον στείλουν στον Άδη, γιά να συνεχίσει και εκεί το κήρυγμα του Σωτήρος. Αυτό εξάλλου αναφέρεται και στο Απολυτίκιον της ημέρας: «Ὅθεν τῆς ἀληθείας ὑπεραθλήσας, χαίρων, εὐηγγελίσω καί τοῖς ἐν Ἅδῃ, Θεόν φανερωθέντα ἐν σαρκί».

Ο Χριστός, και στις δύο δημόσιες εμφανίσεις του στον κόσμο, θα ξεκινήσει από την έρημο. Στην έρημο της Βηθλεέμ, έξω από την πόλη, το σπήλαιο της Γεννήσεως. Να μην το ξεχνάμε, αλλά και να το τονίζουμε ότι αυτή είναι η δεύτερη Γέννηση του Κυρίου μας. Η πρώτη Γέννηση συνέβη εκ του Πατρός, άνευ μητρός, προ αιώνων. Και τώρα εορτάσαμε την δεύτερη Γέννηση, την εκ Μητρός άνευ Πατρός, εν χρόνῳ και εν τόπῳ-συγκεκριμένο και αδιαμφισβήτητο γεγονός. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, ως Υιός γεννάται εκ του Πατρός αενάως και εκ μητρός εν χρόνῳ. Αυτά είναι δόγματα της αγίας Εκκλησίας μας.

Στην έρημο του Ιορδάνη η Βάπτιση. Ο Ιωάννης εξέρχεται από την ζωή, ο Κύριος εξέρχεται στον δημόσιο βίο του. Στα τριάντα τους έτη και οι δύο, δευτεροεξάδελφοι, κατά την βιολογική τους συγγένεια. Και όταν συμπληρώνεται το κήρυγμα του Ιωάννη ο οποίος και οδηγείται στην φυλακή και τον μαρτυρικό θάνατο, τότε εξέρχεται στο κήρυγμα ο Ιησούς, αφού περάσει βέβαια σαράντα μέρες στην Έρξημο, όπου αντιμετώπισε τους τρεις πειρασμούς του Σατανά. Δεν γίνεται δύο προφήτες να μιλούν στον λαό. Ο ένας εξέρχεται από την ζωή και ο άλλος εξέρχεται στο δημόσιο κήρυγμα. Ο Λουκάς  διατηρεί μια καινοτομία. Στο 3:20 μας πληροφορεί ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έχει συλληφθεί και αμέσως μετά ακολουθεί η αφήγηση της βάπτισης του Ιησού.

Ας πάρουμε, λοιπόν, με την σειρά τα πράγματα.

Και οι δύο, Ιωάννης και Ιησούς, γεννήθηκαν με προφητεία του Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Ο αρχιερέας Ζαχαρίας (=αυτός που θυμάται τον Θεό) δέχθηκε το μήνυμα από τον αρχάγγελο Γαβριήλ (Λκ 1, 11), μέσα στο ιερό Βήμα, στον ναό του Σολομώντος, εν ώρᾳ λατρείας. Κώφευσε ο Ζαχαρίας, γιατί θα γεννηθεί η φωνή του Λόγου.

Ο Άγιος ένδοξος απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς, ήδη στο πρώτο κεφάλαιο στο ευαγγέλιό του αναφέρεται ακριβώς, με την αναλυτική και χαρμόσυνη διάθεση που τον διακρίνει, σε όσα συνέβησαν γιά την έλευση του Ιωάννη στον κόσμο. (Λκ 1, 1-25, σε όλο το κεφάλαιο). Γενικά είναι γνωστή η διήγηση στο άγιο ευαγγέλιο. Θα επιμείνουμε λίγο στον Ιωάννη.

«¹² καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδών, καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπ’ αὐτόν. ¹³ εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία· διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ἐλισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην· ¹⁴ καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις, καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γενέσει αὐτοῦ χαρήσονται. ¹⁵ ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ, καὶ Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ, ¹⁶ καὶ πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν. ¹⁷καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου, ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἑτοιμάσαι Κυρίῳ λαὸν κατεσκευασμένον. ¹⁸ καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; ἐγὼ γάρ εἰμι πρεσβύτης καὶ ἡ γυνή μου προβεβηκυῖα ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῆς. ¹⁹ καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῷ· Ἐγώ εἰμι Γαβριὴλ ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπεστάλην λαλῆσαι πρός σε καὶ εὐαγγελίσασθαί σοι ταῦτα. ²⁰ καὶ ἰδοὺ ἔσῃ σιωπῶν καὶ μὴ δυνάμενος λαλῆσαι ἄχρι ἧς ἡμέρας γένηται ταῦτα, ἀνθ’ ὧν οὐκ ἐπίστευσας τοῖς λόγοις μου, οἵτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν.»

(Λκ 1, 39-49,56) Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἀναστάσα Μαριάμ ἐπορεύθη εἰς τήν ὀρεινήν μετά σπουδῆς, εἰς πόλιν Ἰούδα, καί εἰσῆλθεν εἰς τόν οἶκον Ζαχαρίου, καί ἠσπάσατο τήν Ἐλισάβετ. Καί ἐγένετο ὡς ἤκουσεν ἡ Ἐλισάβετ τόν ἀσπασμόν τῆς Μαρίας, ἐσκίρτησε τό βρέφος ἐν τή κοιλία αὐτῆς, καί ἐπλήσθη Πνεύματος Ἁγίου ἡ Ἐλισάβετ, καί ἀνεφώνησε φωνή μεγάλη, καί εἶπεν, Εὐλογημένη σύ ἐν γυναιξί, καί εὐλογημένος ὁ καρπός τῆς κοιλίας σου, καί πόθεν μοί τοῦτο, ἴνα ἔλθη ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου πρός μέ; ἰδού γάρ, ὡς ἐγένετο ἡ φωνή τοῦ ἀσπασμοῦ σου εἰς τά ὦτα μου, ἐσκίρτησε τό βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τή κοιλία μου. Καί μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτή παρά Κυρίου. (στχ. 41-45).

Καί εἶπε Μαριάμ, Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τόν Κύριον, καί ἠγαλλίασε τό πνεῦμα μου ἐπί τῷ Θεῶ τῷ σωτήρι μου, ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπί τήv ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ. Ἰδού γάρ, ἀπό τοῦ νῦν μακαριούσι μέ πᾶσαι αἵ γενεαί. Ὅτι ἐποίησε μοί μεγαλεία ὁ δυνατός, καί ἅγιοv τό ὄνομα αὐτοῦ. Ἔμεινε δέ Μαριάμ σύν αὐτή ὡσεί μήνας τρεῖς, καί ὑπέστρεψεν εἰς τόν οἶκοv αὐτῆς.

Η στιγμή που συναντήθηκαν οι δύο έγκυες και κυοφορούσες, η Ελισάβετ και η Μαρία, που ήταν και πρωτεξαδέλφες, συνέβη κάτι συγκλονιστικό. «Ἐσκίρτησε τό βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει». Αυτό το συγκλονιστικό βίωμα του έμβρυου που θά λάβει το όνομα Ιωάννης, θα το ζήσει και πάλι σε ηλικία τριάντα πλέον ετών ο Ιωάννης, όταν θα αναγκαστεί να ακουμπήσει «την ακήρατον κορυφήν του δεσπότου».

Λέγαμε γιά το έμβρυο Ιωάννη. Αυτό συμβαίνει προφανώς και σε κάθε ανθρώπινο έμβρυο. Δηλαδή, από την στιγμή της άκρας συλλήψεώς του, κάθε ανθρώπινο έμβρυο, είναι προικισμένο από την Παναγία Τριάδα με χαρίσματα, όπως ο Ιωάννης. Και με αυτά τα χαρίσματα γεννιέται ο κάθε άνθρωπος και αυτά τα χαρίσματα είναι ο πλούτος του και καλείται να τα δικαιώσει μετά την γέννησή του, στα χρόνια της επίγειας ζωής του.

Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πόση ευθύνη έχουν οι μητέρες απέναντι στα έμβρυα, στους δυνάμει ανθρώπους που κυοφορούν.

Ο μακαριστός και όσιος πλέον Παΐσιος ο Αγιορείτης έλεγε ότι ο Θεός σε τρία έμβρυα έδωσε το χάρισμα της ιατρικής γιά να εφεύρουν τον καρκίνο, αλλά αυτοί οι τρεις δυνάμει άνθρωποι δεν είδαν ποτέ το φως της ζωής, γιά τον γνωστό λόγο.

Εσκίρτησε λοιπόν ο έμβρυος Ιωάννης και προσκύνησε εν αγαλλιάσει τον έμβρυο Ιησού. Και τότε η Κυρία Θεοτόκος απήγγειλε έναν εξαίρετο ύμνο.

Λένε συνήθως οι θεολογούντες και οι ιεροκήρυκες ότι η Παναγία δεν μιλάει σχεδόν καθόλου στο άγιο Ευαγγέλιο. Μένει στην σιωπή και «συνετήρει» τα ρήματα του Ιησού «εν τῇ καρδίᾳ αυτής». Τους διαφεύγει αυτός ο θαυμάσιος ύμνος που απήγγειλε η Παναγία μας, και ψάλλεται σε κάθε ορθρινή μας Ακολουθία. Και ποιός είναι αυτός ο ύμνος;

Μάς τον διέσωσε ο Λουκάς: «Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι μου. Ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης Αὐτοῦ· ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί. Ὅτι ἐποίησέ μοι μεγαλεῖα ὁ δυνατὸς καὶ ἅγιον τὸ ὄνομα Αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔλεος Αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τοῖς φοβουμένοις Αὐτόν.Ἐποίησε κράτος ἐν βραχίονι Αὐτοῦ, διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας αὐτῶν.Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς· πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλε κενούς. Ἀντελάβετο Ἰσραὴλ παιδὸς Αὐτοῦ, μνησθῆναι ἐλέους, καθὼς ἐλάλησε πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, τῷ Ἀβραάμ καὶ τῷ σπέρματι Αὐτοῦ ἕως αἰῶνος.» (Λουκ. α’ 46-55).

Με τον ύμνο αυτόν, αυτήν την καρδιακή της προσευχή, η Παναγία εκφράζει την αγαλλίασή της, κάνοντας υπακοή στον αρχάγγελο Γαβριήλ και στο πατρικό θέλημα.

 Με τον ύμνο αυτόν η Κυρία Θεοτόκος καθίσταται η πρώτη υμνολόγος και υμνογράφος μέσα στο Άγιο Ευαγγέλιο αλλά και στην Αγία Εκκλησία μας. Ο αρχιερέας και προφήτης Ζαχαρίας θα ψάλει τον δικό του ύμνο, την Εννάτη Ωδή, όταν θα γεννηθεί ο Ιωάννης, μετά από τρεις ολόκληρους μήνες από τον ύμνο της Παναγίας μας.

Υπάρχει πιό πλήρης θεολογικά ύμνος; Ε, λοιπόν, η Κυρία Θεοτόκος έγκυος θεολογεί, γιά να γεννήσει τον Θεόν Λόγον, τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του τεκεῖν αὐτήν.

Και ερχόμαστε στην Βάπτιση του Κυρίου.

Αυτήν την συνάφεια τους σκιρτήματος της κυοφορίας και της Βαπτίσεως, την εμπνεόμαστε από ένα άλλο τροπάριο, του υμνογράφου αγίου Ανατολίου: Δόξα… Καὶ νῦν…Ἦχος πλ. δ΄. Ἀνατολίου. «Ἰωάννη Βαπτιστά, ὁ ἐν μήτρᾳ γνωρίσας με τὸν ἀμνόν, ἐν ποταμῷ μοι διακόνησον, μετ΄ Ἀγγέλων μοι λειτούργησον· ἐκτείνας ἅψαι τῇ παλάμῃ, τῆς κορυφῆς μου τῆς ἀχράντου· καὶ ὅταν  ἵδῃς τὰ ὄρη τρέμοντα, καὶ τὸν Ἰορδάνην ἐπαναστραφέντα, σὺν τούτοις βόησον· Ὁ σαρκωθεὶς ἐκ Παρθένου, εἰς ἡμῶν σωτηρίαν, Κύριε δόξα σοι.» (2 Ιανουαρίου, Δοξαστικό Αποστίχων Αίνων)

Άλλο φρικτό γεγονός η Βάπτιση στον Ιορδάνη, όπου και πάλι πρωτοστατούν οι δύο αυτοί άνδρες, ο Ιωάννης και ο Ιησούς, που τα ονόματά τους τα έλαβαν παρά Θεού, πριν ακόμα γεννηθούν, στην κοιλία των μητέρων τους.

Το ιστορικό γεγονός είναι γνωστό και μαρτυρείται από όλους τους αγίους ευαγγελιστές: οι εκδοχές του βαπτίσματος είναι: Μτ. 3:13-17, Μκ. 1:9-11, Λκ. 3:21-22, Ιω. 1:29-34.

Θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε πολλά σημεία από το γεγονός αυτό και να βγάλουμε πολλά ανάλογα νοήματα. Εμείς θα μείνουμε στο αίσθημα με το οποίο και ο Ιωάννης αλλά και ο Ιορδάνης, ο άνθρωπος και ο ποταμός, αισθάνθηκαν όταν πλησίασε ο Ιησούς εν τοις ρείθροις του Ιορδάνου.

Όλα τα τροπάρια της εορτής των Θεοφανείων μιλούν γιά ένα διπλό αίσθημα: φόβος και χαρά. Ο Ιορδάνης φοβήθηκε και εστράφη εις τα οπίσω, ενώ ο Ιωάννης, ιδών τον Κύριο, έφριξε. Φόβος και χαρά τον κατέλαβε. Σε ένα τροπάριο γίνεται λόγος για τρόμο. Τρόμῳ λειτουργῶν Ιωάννης, χαίρει τῇ ψυχῇ και βοᾷ μετ’εὐφροσύνης.( Ε΄ Ιαν, Αίνων Δοξαστικό) «Γῆ καὶ θάλασσα, οἱ βουνοὶ καὶ τὰ ὄρη, καὶ ἀνθρώπων, νῦν σκιρτήσατε καρδίαι, φῶς νοητὸν εἰσδεχόμεναι.» λέει ένα προεόρτιο τροπάριο, στις 2 Ιανουαρίου. Δηλαδή όλη η κτίση και όλη η πλάση αισθάνθηκε αυτήν την αγαλλίαση, κατά την Βάπτιση του Κυρίου. «Φωνὴ βοῶντος ἤχησε καὶ οἱ βουνοὶ σκιρτήσατε». «Ποταμὸν τῆς εἰρήνης σε, καὶ χειμάῤῥουν ὡς γέγραπται, τῆς τρυφῆς» ονομάζει ένα άλλο τροπάριο τον βαπτιζόμενο Κύριο. Είναι το αίσθημα της αγαλλιάσεως, που έζησε και ως έμβρυο στην γαστέρα της Αγίας Ελισσάβετ, της μητέρας του. Είναι το αίσθημα και της Κυρίας Θεοτόκου, όταν ησπάσατο την συγγενή της Ελισσάβετ.

«Τρέμει τῇ χειρί, δειλιῶν χειροθετῆσαι·  χαίρει τῇ ψυχῇ, ἐννοῶν ὁ Ἰωάννης, ὅτι τὴν κορυφήν σου, ὑποκλῖναι ηὐδόκησας, δούλου τὴν μoρφὴν ἐνδεδυμένος, ἵνα βροτοὺς δουλείας ῥύσῃ, ἐχθροῦ κράζοντας· Εὐλογημένος ὁ ἐλθών, Θεὸς ἡμῶν δόξα σοι» λέει ο Υμνογράφος Όσιος Θεοφάνης ο Γραπτός.

Τελικά, αγαπητοί μου, αυτό το διπλό αίσθημα, σκέφτομαι, το ζούμε όλοι μέσα στην αγία Εκκλησία μας. Φόβος και χαρά. Αγαλλίαση όχι μόνο εσωτερική και πνευματική αλλά και σωματική.

Ο όλος άνθρωπος μετέχει και απολαμβάνει αυτήν την αίσθηση: φόβος και χαρά. Και τα ιερά μας κείμενα, και οι ιεροί υμνογράφοι καταγράφουν ακριβώς αυτήν την κατάσταση. Πώς την καταγράφουν; Μα το ίδιο αίσθημα έχει κάθε μέλος της αγίας μας Εκκλησίας, κάθε μέλος δηλαδή του σώματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, που είναι η κεφαλή της αγίας Εκκλησίας. Αυτήν την κατάσταση την ζούσαν οι άγιοι και οι άγιοι απόστολοι και οι άγιοι υμνογράφοι και κάθε γνήσιο μέλος της Αγίας Εκκλησίας. Μία ειρήνη, μία αγαλλίαση, μία πραότητα, μία χαρά, μία φλόγα που σε σιγολιώνει, μία θαλπωρή που σε αγκαλιάζει, μία γλυκύτητα που σε πλημμυρίζει. Ένας Χριστός που γεννιέται εντός σου.

Ο Άγιος Ιωάννης, που το όνομά του σημαίνει ακριβώς ευλογία, είναι μυστιπόλος, όπως τον χαρακτηρίζει ένα τροπάριο. Δηλαδή ζή το μυστήριο αλλά και εμάς μάς μυεί στο μυστήριο αυτό. Ποιό είναι αυτό το μυστήριο; Η παρουσία του Χριστού στην ζωή μας.

Ο Άγιος Ρωμανός ο ποιητής των Κοντακίων, στο Κοντάκιό του στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, προσπαθεί να εξηγήσει τον λόγο που βαπτίστηκε ο Χριστός στον Ιορδάνη, από μία άλλη, ωραία οπτική γωνία. Λέει δηλαδή ότι ο Αδάμ, όταν παρέβη την εντολή στον Παράδεισο, τυφλώθηκε στα μάτια και αναγνώρισε πως ήταν γυμνός. Τώρα που ο Χριστός εισέρχεται στα νερά του Ιορδάνη, ξεπλένει τα μάτια του Αδάμ και τον κάνει να αναγνωρίσει στον βαπτιζόμενο τον Χριστό, δηλαδή το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, τον Υιόν του Θεού, τον Πλάστη του. Η τύφλωση της παρακοής λύεται με την γύμνωση και την ταπείνωση του Χριστού. Θαυμάσια τα νοήματα των ποιητών αγίων μας.

Την σύνδεση της γύμνωσης του Αδάμ μετά την παράβαση της εντολής στον Παράδεισο με την γύμνωση του Κυρίου στον Ιορδάνη την κάνουν και άλλοι υμνογράφοι: «Ἀδὰμ τὴν γύμνωσιν, ἐνδύων εὔσπλαγχνε, καταστολὴν δόξης, μέλλεις γυμνοῦσθαι σαρκί, ἐν Ἰορδάνῃ ποταμῷ». (Β΄ καθ. Όρθρου, 5 Ιαν) Και άλλος υμνογράφος, ο Άγιος Ιωσήφ, λέει: «Γύμνωσιν αἰσχίστην, περιστέλλων Ἀδὰμ τοῦ προπάτορος, ἀπογυμνοῦσαι ἑκουσίως, καὶ ῥοαῖς Ἰορδάνου, σαυτὸν περιστέλλεις ὕδασι, τὰ ὑπερῷα στεγάζων Χριστέ, μόνε πολυέλεε». (5 Ιαν, γ΄ Ωδή, γ΄τροπ.)

Είναι «ὁ τῆς Παλαιᾶς καί Νέας, διαθήκης εννοείται, μεσίτης», όπως τον χαρακτηρίζει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Τί σημαίνει αυτό; Κάλεσε ο Θεός τον Αβραάμ να ξενιτευθεί και να πάει σε άγνωστο τόπο. Και χωρίς καμία απολύτως προϋπόθεση, ο Αβραάμ ξεσπιτώθηκε και ακολούθησε την φωνή του Θεού. Ούτε τον είδε τον Θεό. Μόνο τον άκουσε.

Έρχεται ο Μωϋσής και κάνει μία συμφωνία με τον Θεό. Υπήρχε μία παλαιά συμφωνία ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο, από τα χρόνια του Μωϋσή και εξής. Σαρκώνεται ο Υιός του Θεού και γίνεται ο Θεάνθρωπος και καταργεί κάθε προηγούμενη συμφωνία.

Και ερχόμαστε στο σήμερα, που ο άνθρωπος όλα τα καταργεί και λέει: «θέλω να γράψω από την αρχή κάθε έννοια και κάθε ιστορία». Ε, λοιπόν, ο Ιωάννης στέκεται και πάλι στην έρημό του και φωνάζει ακόμα και στον ίδιο τον Χριστό: Μετανοείτε, αλλάξτε γνώμη, ξανασκεφτείτε το. Βάλτε ένα ερωτηματικό στον λογισμό Σας, όπως έλεγε ο Γερο Παΐσιος, να έχουμε την ευχή Του την αγία. «Μη πεποίθατε επ’ άρχοντας, επί υιούς ανθρώπων οις ουκ έστι σωτηρία.» Άρχοντες στον κάθε άνθρωπο είναι πρωτίστως οι λογισμοί του. Μην έχετε εμπιστοσύνη στον λογισμό Σας, ρωτήστε και κανέναν άλλο. Ο Πρόδρομος ρωτούσε: Εσύ είσαι;

Είναι αλήθεια ότι κάτι γίνεται. Ένα μεγάλο ανακάτεμα σε κάθε πτυχή της κτιστής πραγματικότητας. Αλλοφρόνησε ο άνθρωπος. Αλλά ο Πρόδρομος μένει εκεί και φωνάζει: Μετανοείτε. Ξανασκεφτείτε το, μην βιάζεστε να ακούσετε τον λογισμό Σας. Ακούστε την φωνή του Προδρόμου. Μετανοήστε.

Ο Ιωάννης, λοιπόν, ένοιωθε σαν χορτάρι, έτοιμος να αρπάξει φωτιά από τον Ιησού που είναι το πυρ: «οὐ τολμῶ ὁ χόρτος προσψαῦσαι τῷ πυρί» λέει,  «πῶς ἐπιθήσω ἐπὶ τὴν κορυφήν σου χεῖρα». Ο υμνογράφος βλέπει «τὸν Βαπτιστὴν παραιτούμενον, καὶ βοῶντα τῷ φόβῳ». «Ὁ θεῖος Πρόδρομος, ἐκθαμβούμενος ἔλεγε· Πῶς βαπτίσω σε, ῥύπον μὴ ἔχοντα ὅλως; πῶς ἐκτείνω μου, τὴν δεξιὰν ἐπὶ κάραν, ἣν τρέμει τὰ σύμπαντα;» «Ἡ τοῦ Προδρόμου καὶ Βαπτιστοῦ, τοῦ Προφήτου, καὶ ὑπὲρ πάντας τιμηθέντος τοὺς Προφήτας, ἐτρόμαξε νῦν χεὶρ δεξιά.»

Και ο Ποταμός αισθάνεται τον φόβο μπροστά στον Κύριο: «Τί ἀναχαιτίζεις σου τὰ ὕδατα ὦ Ἰορδάνη; τί ἀναποδίζεις τὸ ῥεῖθρον, καὶ οὐ προβαίνεις τὴν κατὰ φύσιν πορείαν; Οὐ δύναμαι φέρειν, φησί, πῦρ καταναλίσκον· ἐξίσταμαι, καὶ φρίττω τὴν ἄκραν συγκατάβασιν.» «Ἔτρεμεν ἡ χεὶρ τοῦ Βαπτιστοῦ, ὅτε τῆς ἀχράντου κορυφῆς ἥψατο· ἐστράφη Ἰορδάνης ποταμὸς εἰς τὰ ὀπίσω, μὴ τολμῶν λειτουργῆσαί σοι·»

Ο άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος, λοιπόν, στον Λόγο του «Εἰς τά Ἅγια Φῶτα» λέει: κεφ. 17: «ἐπεί δέ βαπτίσματος ἡ πανήγυρις, καί δεῖ μικρόν κακοπαθῆσαι τῷ δι’ἡμᾶς μορφωθέντι καί βαπτισθέντι καί σταυρωθέντι, φέρε τι περί διαφορᾶς βαπτισμάτων φιλοσοφήσωμεν, ἵνα ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν κεκαθαρμένοι. Ἐβάπτισε Μωϋσῆς ἀλλ’ ἐν ὕδατι· καί πρό τούτου ἐν νεφέλῃ καί ἐν θαλάσσῃ. Τυπικῶς δέ τοῦτο ἦν, ὡς καί Παύλῳ δοκεῖ·  ἡ θάλασσα τοῦ ὕδατος·  ἡ δέ νεφέλη τοῦ Πνεύματος. Τό μάννα τοῦ τῆς ζωῆς ἄρτου· τό πόμα τοῦ θείου πόματος. Ἐβάπτισεν καί Ἰωάννης, οὐκ ἔτι μέν Ἰουδαϊκῶς· οὐ γάρ ἐν ὕδατι μόνον ἀλλά καί εἰς μετάνοιαν· οὕπω δέ ὅλον πνευματικῶς· οὐ γάρ προστίθησι τό ἐν Πνεύματι. Βαπτίζει καί Ἰησοῦς, ἀλλ’ἐν Πνεύματι. Τοῦτο ἡ τελειότης. Καί πῶς οὐ Θεός, ἵνα τι παραθαρρήσω μικρόν, ἐξ οὗ καί σύ γίνῃ Θεός; Οἶδα καί τέταρτον βάπτισμα, τό διά μαρτυρίου καί αἵματος, ὅ καί αὐτός ὁ Χριστός ἐβαπτίσατο, καί πολύ γε τῶν ἄλλων αἰδεσιμώτερον, ὅσῳ δευτέροις ρύποις οὐ μολύνεται. Οἶδα καί πέμπτον ἔτι, τό τῶν δακρύων· ἀλλ’ἐπιπονώτερον, ὡς ὀ λούων καθ’ἑκάστην νύκτα τήν κλίνην αὐτοῦ καί τήν στρωμνήν τοῖς δάκρυσιν, ᾧ τῆς κακίας «προσώζεσαν καί οἱ μώλωπες»· ὅς «πενθῶν καί σκυθρωπάζων πορεύεται» καί ὅς μιμεῖται τήν ἐπιστροφήν Μανασσῆ, καί τήν τῶν Νινευϊτῶν ἠλεημένην ταπείνωσιν· ὅς φθέγγεται τάς τοῦ τελώνου φωνάς ἐν τῷ ἱερῷ, καί δικαιοῦται παρά τόν μεγάλαυχον Φαρισαῖον· ὅς καί συγκύπτει κατά τήν Χαναναίαν καί ζητεῖ φιλανθρωπίαν καί ψίχας, κυνῶν τροφήν ἅγαν λιμώττοντος.»

Μάς μένουν δηλαδή, και μετά το βάπτισμα του Χριστού και το δικό μας, δύο ακόμα βαπτίσματα. Του αίματος, που είναι το δώρο γιά τους εκλεκτούς. Και των δακρύων, που είναι γιά όλους και γιά τον καθένα μας. Πόσο πρέπει να κλάψουμε; Ένα ρήμα που λέει ο θυμόσοφος λαός θα Σάς πώ: όσο το νερό της κολυμβήθρας που βαπτιστήκαμε.

Ο σεπτός μακαριστός Γέροντάς μας, ο πατήρ Αιμιλιανός, σε μία Ομιλία του γιά τα Θεοφάνεια εύχεται, σαν κατακλείδα του Λόγου του:  «να ποθεῖτε καί νά κατέχεσθε ἀπό τόν φόβο τῆς ἐκστάσεως ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, γιά νά γίνεται προοδεύοντας μία ἔκστασις ἀγαλλιάσεως, μέ τήν ὁποία εἴθε νά γεμίσῃ ὁ Κύριος τά σπλάγχνα σας καί κάθε κομμάτι τοῦ εἶναι σας τό ὁποῖο τοῦ προσφέρετε ἡμέρα καί νύκτα.»

Με αυτήν την ευχή και εμείς κλείνουμε απόψε τον λόγο μας και Σάς ευχόμαστε ο Πρόδρομος να προπορεύεται στην ζωή μας, στην νέα χρονιά που πριν λίγο ξεκίνησε.

Στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο είναι αφιερωμένη μία ημέρα της εβδομάδας, όπως σίγουρα θα το γνωρίζετε. Η Τρίτη είναι η ημέρα του Τιμίου Προδρόμου, ως κήρυκα της μετανοίας. Πρώτο Πρόσωπο ο Χριστός, Δεύτερο η Παναγία, Τρίτο ο Πρόδρομος. Την Τρίτη ημέρα τιμούμε τον Πρόδρομο.

Αφιερωμένες έξι ημέρες του χρόνου:

7 Ιανουαρίου (Σύναξις Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου), η αρχαιότερη εορτή

24 Φεβρουαρίου (1η & 2η εύρεση της Τίμιας Κεφαλής του)

25 Μαΐου (3η εύρεση της Τίμιας Κεφαλής του)

24 Ιουνίου (Γενέθλιον του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου), ορίσθηκε μετά τον καθορισμό των Χριστουγέννων (4ος αιώνας).

29 Αυγούστου (Αποτομή της Τίμιας Κεφαλής του), καθορίστηκε ομοίως τον 4ο αιώνα, και

23 Σεπτεμβρίου (Η σύλληψή του από την μητέρα του Αγία Ελισάβετ).

«Ο Νήφων, ο Παλαμάς & η Σκήτη μας – Κλίμαξ προς ουρανόν». Ομιλία του Γέροντα στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης που εκφωνήθηκε την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών, στις 3 Απριλίου 2022, μετά από την ευγενή πρόσκληση του Προϊσταμένου του Ναού, πανοσιολογιωτάτου Αρχιμανδρίτου Δαμασκηνού και με τις ευλογίες του Παναγιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Κυρίου κ. Ανθίμου & του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας, Κυρίου κ. Παντελεήμονος. Τι κοινό έχουν τα πρόσωπα του οσίου Ιωάννου του Σιναΐτου -που τιμούμε κάθε χρόνο κατά την Δ΄ Κυριακή της αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής- και του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά; Ποια η σχέση του τελευταίου με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νήφωνα και την Βέροια; Μία απεικόνιση, με ποιητικό τρόπο, δύο κλιμάκων, της οριζόντιας και της κάθετης, δηλαδή του σταυρού, αλλά και η παρουσίαση ενός πρωτότυπου ιστορικού δεδομένου από την ζωή του μεγάλου θεολόγου της Εκκλησίας μας.

Ακούστε την ομιλία:

Αρχιμανδρίτου Πορφυρίου, καθηγουμένου της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου -Σκήτη Βερροίας: Κυριακή, 2 Φεβρουαρίου 2020. Πτολεμαΐδα, «Ο Καλός Σαμαρείτης».

«Είσοδος στην Εκκλησία».

Άγιε Πρωτοσύγκελλε, αγαπητέ μας πάτερ Νικηφόρε, Κυρία Πρόεδρε, Αγαπητοί μας αδελφοί, Σεβαστοί πατέρες,

Ξεκίνησε εχθές ο δεύτερος μήνας του Νέου Έτους, με την εορτή του Αγίου Τρύφωνος, του αγίου που είναι προστάτης των χωραφιών και των αμπελώνων, αλλά και των οικόσιτων πετεινών, αφού ο ίδιος έβοσκε χήνες.

Και σήμερα είμαστε κοντά Σας, ύστερα από Πρόσκληση της Κυρίας Προέδρου του καλού Σαμαρείτη, και πριν αρχίσουμε να αναφερόμαστε στην Ομιλία μας, θα θέλαμε να Σάς πούμε ότι εσείς βέβαια έχετε το όνομα τού Καλού Σαμαρείτη, αλλά έχουμε και την Αγία Φωτεινή την Σαμαρείτισσα, που εορτάζει μέσα στον Φεβρουάριο, στις 26 Φεβρουαρίου, την ίδια ημέρα που η Αγία μας Εκκλησία εορτάζει την μνήμη του Αγίου Πορφυρίου, Επισκόπου Γάζης, του Θεσσαλονικέως, που έχομε το όνομά του. Έχομε δηλαδή μία μακρινή συγγένεια εξ ονόματος και εορτής. Σαν να λέμε δηλαδή, ότι ήρθαμε σε συγγενείς μας απόψε.

Σήμερα, λοιπόν, ο Καλός Σαμαρείτης, δηλαδή όλοι Εσείς, εορτάζετε την εορτή του Συλλόγου Σας.

Η Υπαπαντή είναι η εορτή Σας. Η Υπαπαντή είναι ίσως η πιό πλήρης, ηλικιακά τουλάχιστον, εορτή, εφόσον είναι παρούσες όλες οι ηλικίες. Αλλά κατ’ εξοχήν είναι η εορτή κατά την οποία ο μικρός Ιησούς κάνει την είσοδό του στην Εκκλησία. Και αυτός είναι και ο τίτλος της Ομιλίας μας: «Είσοδος στην Εκκλησία».

Δεν έχει φύγει, λοιπόν, ακόμα από επάνω μας το θυμίαμα από τον πρωϊνό δικό μας εκκλησιασμό, αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, και, φυσικώ τω λόγω, αυτά που έχω σημειώσει να σας πω δεν μπορούν να ξεφύγουν και πολύ από όσα ακούμε από εψές το βράδυ γιά αυτήν την ωραία εορτή, κατά τον πανηγυρικό Εσπερινό, και σήμερα στον Όρθρο και την Θεία Λειτουργία. Εξάλλου, η αυριανή ημέρα είναι αφιερωμένη από την Αγία Εκκλησία μας στα δύο κυριότερα πρόσωπα της εορτής της Υπαπαντής, στους υπερήλικες προφήτες, τον Συμεών, σχεδόν τριακοσίων ετών -ναι, καλά ακούσατε- και της Άννας, ογδοντατεσσάρων ετών. Και γιά αρκετές ημέρες θα ψάλουμε τροπάρια από την Ακολουθία της κυριωνύμου ημέρας.

Η εορτή που εορτάζομε, η εορτή της Υπαπαντής, θα τολμούσα να πω ότι είναι η πιό χαρούμενη και η πιό πλήρης εορτή. Θα την χαρακτήριζα και ως την πιό κοινωνική δεσποτική εορτή. Μπορούμε ακόμα να πούμε ότι είναι η εορτή της μεγάλης υπομονής. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι η εορτή με πολύ πλούσιο και πρωτότυπο λεξιλόγιο, με λέξεις πρωτάκουστες., του μεγάλου λεξιπλάστη υμνογράφου, αγίου Κοσμά του ποιητή, αδελφού θετού του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού. Νά μερικές από αυτές: «ἀπερίγραπτος Λόγος, ἐποχούμενος δόξῃ, Ἄνθραξ ὁ προοφθείς, κεχαριτωμένη Θεοτόκος, ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, βροτὸν τὸν οὐράνιον Θεὸν ὀπτανόμενος, πρεσβυτικαῖς ἐνθρονίζεται ἀγκάλαις, Χέρσον ἀβυσσοτόκον πέδον ἥλιος, ἐπεπόλευσε ποτέ, πρωτότοκος Λόγος, πρωτοτοκούμενος Μητρί, ἀπειράνδρῳ, ὁ σκιᾷ κεκμηκώς, Ἱεροπρεπῶς ἀνθωμολογεῖτο, Ἄννα ὑποφητεύουσα» και τόσες άλλες ακόμα.

Επίσης είναι η πρώτη επίσημη εμφάνιση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού επίσημα στον κόσμο. Είναι η εορτή που τονίζει με το τρίτο κυρίως προφητικό ανάγνωσμα, την ελευθερία του λαού του Θεού από τον νοητό και κοσμικό Αιγύπτιο Φαραώ.

Και πάλι, είναι η εορτή που έχει όλες τις ανθρώπινες ηλικίες, όπως ήδη είπαμε, και επί πλέον έχει και εκπροσώπους από το κτιστό βασίλειο.

Είναι η «Είσοδος στην Εκκλησία».

Αυτή λοιπόν η γιορτή είναι ο κάναβος επάνω στον οποίο θα σχεδιάσουμε την Ομιλία μας.

Κατ’ αρχάς, πριν πούμε όσα γράψαμε, πρέπει να ευχαριστήσουμε τους Καλούς Σαμαρείτες της Πτολεμαΐδας γιά την Πρόσκληση. Στο Άγιο Ευαγγέλιο γίνεται λόγος γιά έναν καλό Σαμαρείτη και αυτός βρέθηκε με το ζόρι, και εδώ στην Πτολεμαΐδα είσαστε τόσοι πολλοί, ξεκινώντας από την ΚυραΚίτσα την Αντιπρόεδρό Σας, που θυμίζει την Προφήτιδα Άννα της σημερινής εορτής, και αυτό όχι μόνον ηλικιακά.

Η κυρία Πρόεδρος μάς βρήκε και μάς ειδοποίησε διαδικτυακά και μάς κάλεσε επισήμως. Ευχαριστώ πολύ και γιά την Αφίσα. Τελικά μία φωτογραφία δεν είναι μόνο χίλιες λέξεις, αλλά είναι ένα ολόκληρο παράθυρο ζωής.

Και αφού πήραμε τις απαραίτητες ευλογίες και συγκαταθέσεις από τις Εκκλησιαστικές μας Αρχές, βρισκόμαστε απόψε κοντά σας. Ο πολύ αγαπητός Άγιος Πρωτοσύγκελλος μάς είναι ιδιαίτερα σεβαστός, αφού είναι, μαζί με όλα τα άλλα, και κτίτορας Μοναστηρίου, αφιερωμένου στον Άγιο Κοσμά τον Ισαπόστολο, τον Αθωνίτη, τον Αιτωλό, που είναι και δικός μας Άγιος, αφού πέρασε από το Μοναστήρι μας.

Η ιστορία της εορτής μας, λοιπόν, αδελφοί μου, πολύ γνωστή και συνηθισμένη θά έλεγα. Είναι σχετικά μία νεότερη εορτή, στον εορταστικό κύκλο των δεσποτικών και θεομητορικών εορτών της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, αν και στηρίζεται σε μία αρχαιότατη επιταγή του Μωσαϊκού Νόμου. Ήρθε αυτή η εορτή στην Βασιλεύουσα τον 6ο αιώνα, από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό και έτσι διαδόθηκε και επικράτησε σε όλη την Ορθοδοξία.

Μία επιταγή του Νόμου λοιπόν εορτάζουμε στην Υπαπαντή.

Ο Μωσαϊκός Νόμος, που δόθηκε από τον ίδιο τον Θεό, στο Όρος Σινά, επιτάσσει: Κάθε παιδί που γεννιέται θα παρουσιάζεται στον Ναό. «Πάν ἄρσεν το τήν μήτραν διανοῖγον», θα το υποδέχεται ο ιερέας και θα το ευλογεί. Και έτσι θα αρχίζει την ζωή του.

Η παρουσίαση στον Ναό, η είσοδος στην Εκκλησία, ως φυσικός χώρος και κτίσμα, φανερώνει την παρουσίαση πνευματικά αλλά και ουσιαστικά μπροστά στον Θεό.

Ο Ιησούς δεν είναι μόνον αυτός, που ως Θεός, έδωσε τον Νόμο, αλλά είναι και εκπληρωτής μέχρι κεραίας, του Νόμου, γιά να τον καταργήσει στην συνέχεια, προσφέροντας την χάρη, μέσα στην Αγία Εκκλησία μας.

Βέβαια, προηγήθηκε η περιτομή, αλλά αυτή η εορτή είναι μάλλον πιό ιδιωτική, θα μπορούσαμε να πούμε.

Ε, λοιπόν, εδώ ξεκινάει το πρόβλημα, που η Εορτή της Υπαπαντής μάς το ξεκαθαρίζει.

Ποιό είναι αυτό το πρόβλημα;

Η παρουσίαση, αλλά και η παρουσία μας, ενώπιον του Θεού.

Στην σημερινή μας εορτή έχομε μία λειτουργική πράξη, πίσω από την οποία όμως κρύβεται μία στάση ζωής.

Η λειτουργική πράξη είναι η παρουσία σε βρεφική ηλικία μπροστά στο ιερατείο μέσα στον ναό. Η υποστατική πράξη είναι η κατενώπιον Θεού παρουσία μας, κάθε στιγμή της επίγειας ζωής μας.

Πόσο όμως αντέχουμε μία τέτοια παρουσίαση, ενώπιον του Θεού,  που τελικά είναι απολύτως απαραίτητη;

Βρισκόμαστε σε μία πόλη, εδώ στην Πτολεμαΐδα, που, τουλάχιστο στα παλαιότερα χρόνια, είχε καλή μαρτυρία σε αυτό το θέμα. Έχει πιστόν κόσμο, καλούς χριστιανούς, πιστούς πρόσφυγες. Έχετε πολλές σχετικά Εκκλησίες.

Σήμερα δεν ξέρω τί γίνεται. Υφίσταται μάλλον και εδώ ό,τι γίνεται παντού στην Ελλάδα, ίσως και σε άλλες χώρες.

Αυτή, λοιπόν, η κατ’ ενώπιον του Θεού παρουσία είναι ένα παιχνίδι γιά σκληρούς παίκτες. Πρόσωπο προς πρόσωπο με τον Θεό βρέθηκε ο μικρός Ιησούς αυτήν την ημέρα. Ο θεάνθρωπος Ιησούς στον Ναό του. Ο «παλαιός των ημερών», όπως ακούσαμε στα τροπάρια, «βρέφος αγκαλοφορούμενο».

Μέσα στον παράδεισο έγινε η πρώτη «απουσία» του Θεού. Ο Θεός βέβαια ποτέ δεν είναι απών, όσο και αν συχνά δεν φαίνεται ή «εσκεμμένα» κρύβεται. Ο «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών», εκεί, μέσα στον Παράδεισο, ρώτησε την τόσο γνωστή φράση: «Ἀδάμ, πού εἶ;» Ξέρουμε ότι Αδάμ σημαίνει χοϊκός, χωματένιος, άνθρωπος. Συνεπώς ο Θεός είπε: «Άνθρωπε, πού είσαι;» Να το πάμε και λίγο παραπέρα: «Παιδί μου, πού είσαι;»

Δεν ήξερε ο Θεός πού βρίσκεται το πλάσμα του, το δημιούργημά του; Προφανώς, ήξερε. Τότε γιατί τον φωνάζει, και τον ψάχνει; Ακριβώς διότι πρέπει ο Αδάμ, εθελουσίως να παρουσιαστεί μπροστά στον Θεό του.

Έτσι όπως εξελίχτηκε η ερώτηση του Θεού Πατέρα, μέσα στον παράδεισο, μάλλον εσάς τους γονείς πολύ σάς εκφράζει.

«Παιδί μου, πού είσαι;»

Και αφού πέρασαν τα χρόνια, γιά να μην δυσκολεύει ο Θεός τα πράγματα, είπε: Κάθε παιδί που θα γεννιέται, θα το φέρνετε μπροστά μου, εδώ, στον Ναό, όπου κατοικώ, γιά να το βλέπω και να το ευλογώ.

Και αυτό να συμβαίνει στην παιδική του ηλικία, που μπορούμε, και εσείς οι άνθρωποι και εγώ ο Θεός, κάπως να το χειριστούμε. Πάντως εγώ, ο Θεός, θέλω να το δώ, να το βλέπω και να το ευλογήσω και να το ευλογώ. Αργότερα το παιδί θα μεγαλώσει, και δεν θα με θέλει. Και εσάς τους γονείς δεν θα σάς θέλει το παιδί Σας. Θα κρύβεται, κάθε φορά που θα κάνει καμιά ζαβολιά. Εγώ και τότε θα το θέλω, θα το αγαπώ, θα το ψάχνω, αλλά αυτό θα με φοβάται.

Οι αναφορές μας στην σχέση των μεγάλων με τα παιδιά, στις ημέρες αυτές, είναι πολύ επίκαιρη, ύστερα από όσα μάς γίνονται γνωστά από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας.

Έτσι έχουν τα πράγματα, αγαπητοί μου, αν διαβάσουμε τα ιερά κείμενα που ακούσαμε στον Εσπερινό εψές και όλη την Ιερή Ακολουθία της εορτής της Υπαπαντής, αν τα διαβάσουμε «από μέσα».

Και λοιπόν, μία κοπελίτσα στα δεκαέξι της με έναν μπόμπιρα στην αγκαλιά, έναν μνηστήρα σοβαρό και ιεροπρεπή, ετών εβδομήντα και περισσότερο, προχωρούν και μπαίνουν στον Ναό του Σολομώντος – εκεί γινόταν αυτή η συνάντηση, του Θεού και του νέου ανθρώπου, η Είσοδός του στην Εκκλησία. Η Υπαντή, η Υπαπαντή του νέου παιδίου, του σαρανταήμερου Εμμανουήλ, του βρέφους Ιησού.

Και εκεί τους περίμεναν κάποιοι «γνωστοί». Μία γερόντισσα, Ογδοντατεσσάρων ετών και ο Γέρων Συμεών, ξεχασμένος, θα έλεγα, από τον θάνατο. Έλαβε μέρος στην Μετάφραση των Εβδομήκοντα, που έγινε τον 3ο αιώνα π.Χ. από 72 δίγλωσσους Ιουδαίους, κατά μία εκδοχή, πριν την γέννηση του Χριστού, πολύ πριν γεννηθεί ο Χριστός. Ήταν 114 ετών, κατά μία άλλη εκδοχή. «Είδον γαρ τοις οφθαλμοίς μου το σωτήριόν Σου» αναφώνησε. Πόσα χρόνια περίμενε; Θα πρέπει να είχε ξεπεράσει τους τρεις αιώνες ζωής. Και όμως, περίμενε.

Και, πιό μέσα, ο αρχιερέας που την γνώριζε αυτήν την μικρομάννα. Αυτός, ο ΓεροΖαχαρίας, ο πατέρας του Προδρόμου, την είχε υποδεχθεί πριν δεκατρία χρόνια, μικρό κοριτσάκι, και την εισήγαγε στα άδυτα, στα Άγια των Αγίων. Και τώρα, βλέποντας να εξελίσσονται οι Γραφές, αυτός ο ίδιος Αρχιερέας δέχεται την Μαρία με τον μικρό της Γιό. Δέχεται την Θεομάννα με τον αρτιγέννητο Θεάνθρωπο.

Τό είδε αυτό που επιθυμούσε, λοιπόν, ο γεροντάκος Συμεών.

Αυτό είναι το μυστικό. Να γίνει αυτή η συνάντηση, και να αναγνωρίσει το πλάσμα τον Πλάστη, και ο Πλάστης το πλάσμα.

Και ο κοντούλης ο Ζακχαίος, όπως ακούσαμε στο άγιο Ευαγγέλιο της περασμένης Κυριακής, και αυτός, ο καταπιεστής του λαού, το ίδιο ήθελε: «τοῦ ἰδεῖν τόν Ἰησοῦν». Δεν σκέφτηκε τίποτα, δεν υπολόγισε τίποτα. Δεν ντράπηκε. Σκαρφάλωσε στο δέντρο. Σώθηκε ο ίδιος, έσωσε και το σπίτι του.

Αυτό είναι, αγαπητοί μου αδελφοί και αδελφές, το μυστικό νόημα της Εκκλησίας. Όλα συντείνουν στην συνάντηση αυτήν.

Πάμε και ξαναπάμε στην Εκκλησία, ζούμε μέσα στην Εκκλησία, είμαστε συνειδητοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Αλλά;;;

Υπάρχει το μεγάλο «αλλά».

Μάς ξέρει ο Θεός, μάς βλέπει ο Θεός. Ναι. Είναι παντεπόπτης, είναι πανταχού παρών, είναι παντεπίσκοπος. Αυτός μάς βλέπει.

Εμείς όμως; Πώς ενεργούμε; Τί κάνουμε εμείς;

Ψάχνουμε και δεν βρίσκουμε. Ζητάμε και δεν εισακουόμαστε. Μάς βλέπει και δεν τον βλέπουμε. Κρυβόμαστε. Φοβόμαστε. Απελπιζόμαστε. Ζούμε την μοναξιά μας, δηλαδή ζούμε την απουσία του Θεού μας. Παιδιά χωρίς Θεό. Παιδιά χωρίς πατέρα. Και το τραγικότερο, μάς αρέσει αυτή η κατάντια μας.

Αυτά, νομίζω είναι τα χαρακτηριστικά του σημερινού ανθρώπου: Η έντονη δηλαδή αναζήτηση του Θεού από τον κάθε άνθρωπο, από την κάθε ψυχή, και συνάμα η απόκρυψή μας καθημερινά πάλι από τον Θεό. Να μήν μάς δει, να μην μάς βλέπει ο Θεός. Δεν θέλουμε τον Θεό. Τον Θεό που επιθυμούμε με όλη μας την ψυχή, με όλη μας την δύναμη. Ο Νόμος μάς πληγώνει, ο Νόμος μάς κουράζει. Ο Νόμος μάς τσακίζει. Αλλά ο Χριστός είναι τέλειος εκπληρωτής του Νόμου. Και η συνάντηση του Θεού ακριβώς γίνεται όταν ο άνθρωπος γίνεται ακριβής τουλάχιστο εκπληρωτής του Νόμου.

Η είσοδος στην Εκκλησία, η δικιά μας είσοδος στην Εκκλησία, έγινε. Μάς δέχθηκε ο Θεός. Είμαστε βαπτισμένοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Γεννηθήκαμε και εμείς. Σαραντιστήκαμε ως βρέφη. Γεννηθήκαμε από την Αγία Κολυμβήθρα. Αγιαστήκαμε. Μάς είδε ο Θεός. Μάς βλέπει ο Θεός. Πώς να ξεφύγουμε από το θεϊκό του βλέμμα; «Πού πορευθώ από του πνεύματός σου και από του προσώπου σου πού φύγω;» Ψ. 138, 7 κ.ε. Είμαστε, λέει ο προφητάναξ Δαβίδ, στην εξορία από τον Παράδεισο εδώ στην γη, είμαστε στην διασπορά, αλλά εσύ, Θεέ μου, μάς προσέχεις. Ακόμα και πότε καθόμαστε και πότε είμαστε όρθιοι, Εσύ το βλέπεις, Κύριε. «2 σὺ ἔγνως τὴν καθέδραν μου καὶ τὴν ἔγερσίν μου».

Εἰς τὸ τέλος· τῷ Δαυΐδ, ψαλμὸς Ζαχαρίου ἐν τῇ διασπορᾷ. λέγεται αυτός ο Ψαλμός, προφητικά.

Τα ιερά πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης, αδελφοί μου, πολύ μάς συγκινούν, και μάλιστα τα πρόσωπα της μεγάλης ηλικίας. Γιά ποιόν λόγο; Γιατί περίμεναν πολλούς αιώνες, μέσα στο σκοτάδι, πριν τον Νόμο αλλά και κατά την διάρκεια της ισχύος του Νόμου, και στο τέλος δεν είδαν τον Χριστό. Ζούσαν με την αναμονή, ζούσαν με την απαντοχή και ήταν κοντά στην «Εκκλησία».

Σήμερα, που ο Χριστός είναι παρών μέσα στην Αγία Εκκλησία, εμείς, τα τέκνα της Εκκλησίας, και μάλιστα οι βαπτισμένοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, κρυβόμαστε, μάθαμε να κρυβόμαστε, μάς αρέσει να κρυβόμαστε. Δεν θέλουμε να δούμε τον Χριστό. Η καρδιά μας, κάθε ανθρώπινη καρδιά, ζη αυτό το δράμα. Ψάχνει, αλλά φοβάται, παρουσιάζεται αλλά κρύβεται.

Όμως ο ΓεροΣυμεών, και ο ΓεροΖαχαρίας και η Γερόντισσα Άννα, ογδοντατεσσάρων ετών αυτή, έζησαν αυτήν την αναμονή και την προσμονή και είδαν τον Χριστό. «Εἶδον γάρ τόν Σωτῆρα μου».

Ο Αρχιερέας Ζαχαρίας, ο πατήρ του Προδρόμου, γνώριζε την Παναγία.

Οι άλλοι όμως δύο υπερήλικες ανέμεναν και περίμεναν, γιατί ερευνούσαν τις Γραφές, μελετούσαν τις Γραφές, και μέσα από τα Ιερά Κείμενα αναγνώρισαν τον Ιησού ως τον Θεό, τον όντα και τον ερχόμενον.

Ἀνδρέου Κρήτης. «Δόξα… Ἦχος πλ. α΄. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, καθὼς εἶπεν ἐν Εὐαγγελίοις Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν· ἐν αὐταῖς γὰρ εὑρίσκομεν αὐτόν, τικτόμενον καὶ σπαργανούμενον, τιθηνούμενον καὶ γαλακτοτροφούμενον, περιτομὴν δεχόμενον, καὶ ὑπὸ Συμεὼν βασταχθέντα, οὐ δοκήσει οὐδὲ φαντασίᾳ, ἀλλ΄ ἀληθείᾳ τῷ κόσμῳ φανέντα· πρὸς ὃν βοήσωμεν· ὁ πρὸ αἰώνων Θεός, δόξα σοι».

Και αφού συντελέστηκε αυτή η μεγάλη συνάντηση, τότε ο Συμεών είπε την θαυμάσια φράση: «Νῦν απολύεις με», τώρα πάρε με κοντά σου. Σε περίμενα σαν Θεό, σε είδα σαν βρέφος. Τώρα πάρε με κοντά σου, στην ατελεύτητη μακαριότητα, στην ατελείωτη αιωνιότητα. Κοντά Σου. Αμήν.

Τα ιερά κείμενα, οι εορτές της Αγίας Εκκλησίας μας, οι δεσποτικές και οι θεομητορικές, επιδέχονται, αγαπητοί μου, πολλές, πάμπολλες αναγνώσεις. Θα μπορούσαμε δηλαδή να μιλήσουμε γιά το σημείον αντιλεγόμενον, εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών, ή γιά την ρομφαία που, όπως προφήτεψε ο δίκαιος Συμεών, θα διαπερνούσε την καρδιά της Θεομήτορος. Θα μπορούσαμε επίσης να αναφερθούμε στους συμβολισμούς των μικρών πουλιών, που κρατούσε στα χέρια του ο ΓεροΙωσήφ, ο κατ’ ανάθεσιν πατέρας.

Εμείς απόψε, κάναμε μία τέτοια ανάγνωση, ένα ξεσκέπασμα, από μία άποψη.

Και, αφού πούμε την κοινότυπη φράση, δηλαδή αυτό που λέγεται συνήθως, «δεν μάς παίρνει ο χρόνος», ας ευχηθούμε στον εαυτό μας και μεταξύ μας το: μακάρι να αξιωθούμε να συναντήσουμε και εμείς εδώ στην γη αυτόν που μάς ψάχνει και μάς αναζητάει.

Όλοι οι άγιοι, και κυρίως οι μυστικοί άγιοι, όπως ο Όσιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος, λένε ότι αυτή η συνάντηση πρέπει να γίνει, πριν κλείσουμε τα μάτια στον κόσμο αυτόν, έστω και γιά μία φορά. Αν δεν γίνει εδώ, πώς να γίνει στον ουρανό; Πού θα πάμε; Ποιόν θα συναντήσουμε; Έναν άγνωστο;

Ας ζήσουμε αγαπητικά και ερωτικά την ζωή μας μέσα στην Αγία Εκκλησία μας. Ας ζήσουμε αγιαστικά, αγιάζοντας τον εαυτό μας με την ορθόδοξη άσκηση, και αγιαζόμενοι μέσα στην Εκκλησία, ακολουθώντας την ζωή της Εκκλησίας, εφαρμόζοντας, κατά το μέτρο του δυνατού, αυτά που οφείλουμε στην Αγία Εκκλησία μας.

Και να είμαστε σίγουροι ότι κάποια στιγμή ο Κύριος θα μάς πει: Υιός μου ει σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Αμήν.

Η συνάντηση αυτή δεν θα είναι πλέον μία τυπική συνάντηση, κατά Νόμον, ένας εκκλησιασμός, αλλά θα είναι μία υποστατική συνάντηση, πρόσωπο με πρόσωπο, μέσα βαθειά στην καρδιά μας, κάτι σαν σφραγίδα ανεξάλειπτη δηλαδή.

Στην συνάντηση αυτήν, αγαπητοί μου, στην συνάντηση αυτήν που είναι απαραίτητο να συμβεί, έχομε, εμείς οι άνθρωποι έναν βοηθό, έναν συμπαραστάτη. Ένα πρόσωπο μεσίτη, μπορούμε να πούμε. Ένα πρόσωπο που αυτό μάς προσφέρει τον Κύριο. Όπως τότε, προσέφερε τον μικρό Ιησού, έτσι και τώρα, στον καθένα μας. Και ποιό είναι αυτό το πρόσωπο; Μα σίγουρα το γνωρίζουμε όλοι μας. Είναι η Παναγία Μητέρα του, είναι η Κυρία Θεοτόκος. Αυτή τα τακτοποιεί όλα. Προς αυτήν λοιπόν και εμείς ας καταφύγουμε, και ας την ζητούμε συνεχώς να ετοιμάσει αυτήν την συνάντηση. Αυτή μάς παρουσιάζει και αυτή μεσιτεύει. Γιαυτό, ας πούμε πάλιν και πολλάκις τον θαυμάσιο ύμνο που ψάλαμε και το πρωΐ, ψάλουμε ήδη αρκετές ημέρες και θα συνεχίσουμε να ψάλουμε και γιά λίγες ακόμα στις Καταβασίες της Εορτής: «Θεοτόκε, η ελπίς πάντων των Χριστιανών, σκέπε, φρούρει, φύλαττε τους ελπίζοντας εις σέ».

Κλείνοντας, θα ήθελα να δηλώσω το πόσο λυπάμαι που σήμερα δεν καταλαβαίνουμε την γλώσσα των Τροπαρίων, και αφού δεν καταλαβαίνουμε τις λέξεις, δεν μπορούμε ούτε τα νοήματα να παρακολουθήσουμε, ούτε τον ποιητικό λόγο των αγίων υμνογράφων να απολαύσουμε.

Και ας προσθέσω ότι η εορτή της Υπαπαντής, κατά κύριο λόγο, έρχεται σαν απάντηση προς αυτούς που χαρακτηρίζουν την Ορθόδοξη Εκκλησία σκοταδιστική, δογματική, που απορρίπτει την έρευνα, που εθελοτυφλεί μπροστά στα ανθρώπινα προβλήματα. Έτσι μάς λένε οι κατήγοροι.

Αντίθετα όμως, όπως ακούσαμε και σήμερα στα τροπάρια, και όπως κατά αλήθειαν συμβαίνει, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αφήνει τίποτα σκοτεινό, οι Άγιοι Πατέρες μας όλα τα ερεύνησαν και τα ερευνούν. Αυτή είναι η επιταγή, θα έλεγα, της Αγίας Εκκλησίας μας: «Ερευνάτε τας Γραφάς» και αυτή είναι η μεγάλη ευλογία, διότι με την έρευνα παντού και πάντοτε αποκαλύπτεται ο Θεός, με κάθε τρόπο και μέσο γίνεται η «Είσοδος στην Εκκλησία».

Σας ευχαριστώ που ακούσατε με πολύ, ομολογώ, προσοχή τα ταπεινά μας αυτά λόγια. Να είστε πάντα καλά.

Αρχιμανδρίτη Αιμιλιανού Προδρομίτη, ιατρού,

ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

23-1-2020

Αξιότιμη κυρία Αντιδήμαρχε,

Κύριοι καθηγητές και κυρίες καθηγήτριες,

Αγαπητοί υποψήφιοι και αγαπητές υποψήφιες τεχνίτες της μαγειρικής τέχνης,

Κατά πρώτον, μεταφέρουμε σε όλους τις ευχές και προσευχές του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας, Κυρίου κυρίου Παντελεήμονος, τον οποίον και έχουμε την τιμή να εκπροσωπούμε σε αυτήν την πρωτότυπη και θαυμάσια εκδήλωση.

Είναι ιδιαίτερα ευχάριστο γιά εμάς, τους ιερωμένους, το ότι μας δίδεται η ευκαιρία να μιλήσουμε ενώπιον τόσων λαϊκών αδελφών, και ιδιαίτερα νέων ανθρώπων, σε έναν χώρο μη εκκλησιαστικό. Να ξέρετε ότι έχουμε από μέρους μας όλην την καλή διάθεση να επικοινωνήσουμε με τους συνανθρώπους μας. Όταν, όμως, αυτοί μας αντικρύζουν, τις περισσότερες φορές δεν ξέρουν πώς να συμπεριφερθούν, πώς να μας πλησιάσουν, δεν ξέρουν ακόμα αν θέλουμε να μας πλησιάσουν. Η απάντησή μας στην δικαιολογημένη ή και αδικαιολόγητη αυτή αμηχανία είναι η ερμηνεία που δίνει ο σεβαστός Γέροντάς μας, Αρχιμανδρίτης Πορφύριος Προδρομίτης, περί του μαύρου χρώματος του ράσου που φορούμε, πέρα από τον προφανή πένθιμο χαρακτήρα του: Το μαύρο χρώμα περιέχει μέσα του όλα τα άλλα χρώματα. Έτσι κι ο ιερωμένος δέχεται και αγκαλιάζει τους πάντες, χωρίς να ξεχωρίζει κανέναν. Γι’ αυτό και ευχαριστούμε ιδιαιτέρως τον κύριο Νικολόπουλο Νικόλαο, Διευθυντή του Ι.Ε.Κ. Βέροιας, ο οποίος προσκάλεσε γραπτώς, αλλά και τον κύριο Δούλαλα Γεώργιο, ο οποίος μετεβίβασε την πρόσκληση τηλεφωνικώς σε έναν κατ’ εξοχήν κατάλληλο άνθρωπο, έναν μοναχό και ιερέα, να σας μιλήσει σχετικά με την νηστεία. Ο άνθρωπος αυτός όμως, που δεν είναι άλλος από τον σεβαστό Γέροντά μας, δεν κατέστη δυνατό να παρευρεθεί λόγω προγραμματισμένης υποχρέωσης. Αντ’ αυτού, ένας από τους πνευματικούς υιούς του, θα σας πει λίγα λόγια «περί νηστείας».

Ο άνθρωπος του σήμερα, με την υπερεπάρκεια και την χωρίς προηγούμενο αυξημένη διαθεσιμότητα των αγαθών που παρατηρείται, έχει φορτώσει την ψυχή του με έναν ενοχλητικό, θα λέγαμε, κορεσμό και το σώμα του με αρκετά παραπανίσια κιλά. Στην προσπάθειά του να ανακτήσει την ψυχική και σωματική του ευεξία, βομβαρδίζεται από προτάσεις που σωρηδόν παρουσιάζονται μπροστά του ή που ο ίδιος αναζητά, υποσχόμενες το ποθητό αποτέλεσμα. Ο άνθρωπος του σήμερα καλείται να κάνει σωστές επιλογές σε ένα θέμα ζωτικής σημασίας -είναι γνωστό το ρητό: «είμαστε ό,τι τρώμε»- και συμβουλεύεται γι’ αυτό τους πάντες: τον συγγενή, τον φίλο, τον γείτονα, τον κοντινό ή μακρινό του συνεργάτη, τον προσωπικό του γιατρό, τον μέσω διαδικτύου ανευρεθέντα διατροφολόγο, κάθε είδους μέσο μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, έχει να παλέψει με τον εαυτό του, προσπαθώντας να μην μπει στον ατέρμονα ρόγχο των πολλών, αλλά βραχύχρονων και αποτυχημένων προσπαθειών γιά έναν στόχο, αυτόν της καλής υγείας και της μακροημέρευσης, που μοιάζει ολοένα να απομακρύνεται· πιστεύουμε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των παρευρισκομένων έχει μπει σε αυτήν την δυσάρεστη διαδικασία, συμπεριλαμβανομένου και του ομιλούντος, κατά την διάρκεια της κοσμικής του ζωής.

Η μοναστηριακή μαγειρική, δηλαδή η μαγειρική που χρησιμοποιούν τα μοναστήρια εντός και εκτός του Αγίου Όρους, αποτελεί μία από τις πολλές προτάσεις που έχει την δυνατότητα να χρησιμοποιήσει ο σημερινός άνθρωπος γιά να βρεί το «εὖ ζῆν». Είναι πανθομολογουμένως παραδεκτή η ολοένα και αυξανόμενη προβολή και χρήση της τα τελευταία χρόνια· εκπομπές, ντοκυμανταίρ, άρθρα στον τύπο εξαίρουν την τεράστια ωφέλειά της. Η αποδεδειγμένη μακροζωία που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των μοναχών, οι οποίοι βέβαια δεν την επιδιώκουν, κάνει τον άνθρωπο του σήμερα, ο οποίος θέλει να ζήσει όσο γίνεται περισσότερο, να εξετάζει σοβαρά την υιοθέτηση της μοναστηριακής διατροφής στην προσωπική του καθημερινότητα.

Είναι, επίσης, καλά γνωστό σε όλους ότι η μοναστηριακή διατροφή ή, καλύτερα, δίαιτα, χαρακτηρίζεται από υψηλή κατανάλωση λαχανικών, φρούτων και οσπρίων, ακατέργαστων δημητριακών και ψωμιού ολικής άλεσης, μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών και ψαριού (σημειωτέον ότι το ψάρι είναι το μόνο κρέας που τρώνε οι μοναχοί), ελαιόλαδου και ελαιών, τα οποία μεταφράζονται σε έναν ατέλειωτο κατάλογο ωφέλιμων ουσιών γιά τον οργανισμό. Η δίαιτα αυτή προσομοιάζει αλλά δεν ταυτίζεται με την λεγόμενη μεσογειακή διατροφή. Όπως είπαμε παραπάνω, πρόκειται γιά δίαιτα, όχι μόνο διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι έχουν σημασία κι άλλες παράμετροι, εκτός των ειδών διατροφής, όπως: α) ο αριθμός των γευμάτων, β) οι ώρες κατανάλωσής τους και γ) το θέμα της σημερινής μας ομιλίας, η νηστεία.

Αισθανόμαστε ιδιαίτερη ευλογία το ότι καλούμαστε να μιλήσουμε γιά την νηστεία αυτήν την ήμερα, εορτή του κτίτορα της Ιεράς Μονής μας, οσίου Διονύσιου του εν Ολύμπῳ· ενός ανθρώπου μεγάλης νηστείας που δεν δίστασε, μετά από προτροπή Αγγέλου που παρουσιάστηκε ενώπιόν του, να φάει φρέσκο, νεόπηκτο τυρί! Εκζητούμε τις πρεσβείες του, αλλά και τις πρεσβείες του κτίτορα της Ιεράς Σκήτης μας, οσίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος ήρθε στην Βέροια έχοντας πληροφορηθεί την φήμη των μεγάλων νηστευτών της περιοχής μας. Ξεκινούμε, λοιπόν, λέγοντας ότι νηστεία είναι η αποχή, η αποφυγή συγκεκριμένων τροφών, σε συγκεκριμένες μέρες και περιόδους, σύμφωνα με κανόνες των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων. Ναι, οι Άγιοι Απόστολοι είναι αυτοί που καθιέρωσαν και καθόρισαν την νηστεία και όχι οι ιερείς, όπως μπορεί να έχετε ακούσει. Ας θυμηθούμε ακόμη ότι ο ίδιος ο Θεός – Πατέρας μέσα στον Παράδεισο είχε δώσει την εντολή της νηστείας στον Αδάμ και την Εύα.

Οι ημέρες της νηστείας είναι η Τετάρτη και η Παρασκευή· η Τετάρτη γιατί τότε συνέβη η προδοσία του Χριστού από τον Ιούδα και η Παρασκευή γιατί τέτοια ημέρα σταυρώθηκε ο Χριστός. Άρα, σε κάθε εβδομάδα υπάρχουν δύο ημέρες κατά τις οποίες τρώμε πιο λίγο και πιο απλά. Βέβαια, οι αγιορείτες, αλλά και όσοι μη αγιορείτες επιθυμούν, μοναχοί νηστεύουν και την Δευτέρα προς τιμήν της Παναγίας και των Αρχαγγέλων. Ολοένα και αυξάνονται στην εποχή μας οι έρευνες και οι μελέτες που επικροτούν αυτήν την περιοδικότητα των νηστίσιμων ημερών ανάμεσα στις αρτύσιμες, αλλά και την διαλείπουσα κατά την διάρκεια της ημέρας διατροφή. Σύγχρονοι όροι όπως δίαιτα 5:2 (νηστεύουμε 2 μη συνεχόμενες ημέρες και τρώμε κανονικά τις υπόλοιπες 5) και μέθοδος 16/8 (μένουμε νηστικοί γιά 16 ώρες και τρώμε γιά 8 ώρες) αντιστοιχίζονται με μεγάλη ακρίβεια στην προαναφερθείσα νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής η πρώτη και στην λεγόμενη «ενάτη» η δεύτερη· ενάτη είναι η κατανάλωση του πρώτου γεύματος περίπου στις 3 το μεσημέρι (9η βυζαντινή ώρα) και εφαρμόζεται από αρκετά μοναστήρια και ασκητές. Αυτή είναι μια γνώση που η Εκκλησία την έχει και την εφαρμόζει εδώ και σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια· ενώ η «σύγχρονη, μοντέρνα» επιστήμη το επικυρώνει μόλις τον 20ο και 21ο αιώνα. Καλά κάνει, εμείς όμως, οι ορθόδοξοι χριστιανοί, ήδη την γνωρίζουμε και την «κρατάμε», όπως λέμε, όχι τόσο γιά την σωματική, όσο γιά την πνευματική, κυρίως, υγεία μας.

Οι περίοδοι της νηστείας είναι λίγο-πολύ γνωστές: α) Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή πριν την γιορτή της Ανάστασης (Τεσσαρακοστή=40 ημέρες), β) η Τεσσαρακοστή των Χριστουγέννων, γ) η νηστεία πριν τον 15αύγουστο, την γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου με διάρκεια 15 ημερών και δ) η νηστεία των Αγίων Αποστόλων (29 Ιουνίου) με κυμαινόμενη διάρκεια κάθε χρόνο. Υπάρχουν και κάποιες μεμονωμένες ημέρες κατά τις οποίες νηστεύουμε, όπως η γιορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης του Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) και η γιορτή της Αποτομής της κεφαλής του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (29 Αυγούστου) που τυγχάνει και η κύρια πανήγυρη του μοναστηριού μας,

Ας αναφέρουμε τώρα την διαβάθμιση των τροφών στην καθημερινή ζωή της Εκκλησίας:

Α) Κατάλυση εις πάντα: τρώμε απ᾿ όλα. Υπενθυμίζουμε ότι οι μοναχοί δεν τρώμε ποτέ, ακόμη και στην κατάλυση εις πάντα, κρέας.

Β) Κατάλυση ιχθύος, οίνου και ελαίου: Τρώμε ψάρι, θαλασσινά, όσπρια, λαχανικά, φρούτα, βάζουμε λάδι στο φαγητό και πίνουμε κρασί (ας σημειώσουμε ότι το κρασί δεν επιβεβαιώνει απλώς το γραφικό: «οἶνος εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου», αλλά θεωρείται βασικό στοιχείο διατροφής)· δεν τρώμε όμως κρέας, οποιοδήποτε γαλακτοκομικό προϊόν και αυγά. Σε όσους αρέσουν τα γλυκά, μπορούν να καταναλώσουν ό,τι δεν έχει γάλα, βούτυρο και αυγά, όπως σοκολάτα υγείας, μαρμελάδα, μέλι, γλυκό του κουταλιού και βέβαια, τα κόλλυβα.

Γ) Κατάλυση οίνου και ελαίου: Ό,τι είπαμε παραπάνω, εκτός από το ψάρι.

Δ) Αλάδωτη νηστεία: Περιλαμβάνει τρόφιμα όπως λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ξηρούς καρπούς, ψωμί κ.ά., κατά κανόνα ωμά ή βρασμένα, χωρίς λάδι, ενώ αποκλείονται κρασί, ψάρι, γαλακτοκομικά, αυγά και κρέας. Είναι, όμως, γνωστή από την αγιορειτική μαγειρική, αλλά όχι τόσο διαδεδομένη, η χρήση του ταχινιού (δηλ. αλεσμένου σουσαμιού) στα φαγητά και στα γλυκά αντί γιά λάδι.

Ε) Ξηροφαγία. είναι η πιο απλή μορφή διατροφής. Καταναλώνουμε μόνο ψωμί (διπυρίτη, δύο φορές ψημένο άρτο παλαιότερα) και νερό ή κάποιο αφέψημα.

ς) Ασιτία: Πλήρης αποχή από φαγητό και, αν είναι δυνατό, και από νερό. Η ασιτία εφαρμόζεται μόνο στην αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, το λεγόμενο τριήμερο ή τριημέρι.

Όσον αφορά τώρα την σύνδεση των ημερών και των περιόδων νηστείας με τις τροφές, λόγω του περιορισμένου χρόνου μας, θα αναφέρουμε μόνον τις βασικές περιπτώσεις για τις ημέρες της Τετάρτης και της Παρασκευής. Τα υπόλοιπα μπορεί κανείς να τα πληροφορηθεί από τον ιερέα της ενορίας, από τον πνευματικό του, από τα εγκόλπια ημερολόγια που εκδίδονται κάθε χρόνο, ακόμη και από εφαρμογές γιά κινητά τηλέφωνα. Κι εμείς είμαστε στην διάθεσή σας για ερωτήσεις που θα θέλατε να κάνετε στο τέλος της ομιλίας. Την Τετάρτη, λοιπόν, και την Παρασκευή κάθε εβδομάδας του χρόνου, κάνουμε αλάδωτη νηστεία, δεν βάζουμε δηλαδή λάδι στο φαγητό, δεν τρώμε κρέας, γαλακτοκομικά ή αυγά και δεν πίνουμε κρασί. Αν συμπέσει, όμως, γιορτή μεγάλου αγίου, τότε βάζουμε λάδι στο φαγητό και πίνουμε κρασί, δηλαδή κάνουμε κατάλυση οίνου και ελαίου. Αν συμπέσει γιορτή της Παναγίας, δηλαδή θεομητορική γιορτή, ή του Προδρόμου, τότε σε όλες σχεδόν τις γιορτές θα έχει κατάλυση ιχθύος, οίνου και ελαίου. Ανεβαίνουμε, δηλαδή, ένα σκαλοπάτι στην διαβάθμιση των τροφών. Ένα κλασσικό παράδειγμα είναι η 15η Αυγούστου, αν είναι Τετάρτη ή Παρασκευή. Στις γιορτές του Κυρίου μας, τις λεγόμενες δεσποτικές, έχει κατάλυση εις πάντα, τρώμε δηλαδή απ᾿ όλα, όπως στις γιορτές των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων που ήδη παρήλθαν. Χρειάζεται κάποια γνώση πάνω σε αυτά τα πράγματα, αλλά ο καθένας μας, όπως και ο ομιλών, με μία πολύ μικρή προσπάθεια είναι σε θέση να τα γνωρίσει και να τα μάθει με ποικίλους τρόπους και, εν συνεχεία, να τα εφαρμόσει.

Θα θέλαμε να σας παραθέσουμε, τέλος, κάποιες βασικές έννοιες που περικλείει ο όρος «νηστεία», τα λεγόμενα red flags, που θα θέλαμε, κατά το δυνατόν, να θυμάστε.

• Νηστεία είναι η αποφυγή συγκεκριμένων τροφών, σε συγκεκριμένες μέρες και περιόδους, σύμφωνα με κανόνες που όρισαν οι Άγιοι Απόστολοι.
• Νηστεύουμε την Τετάρτη και την Παρασκευή κάθε εβδομάδας.
• Νηστεύουμε στις δύο Τεσσαρακοστές, των Χριστουγέννων και του Πάσχα, στην περίοδο του 15αυγούστου και πριν την γιορτή των Αγίων Αποστόλων (29 Ιουνίου).
• Όταν νηστεύουμε, δεν τρώμε μόνο νηστίσιμα φαγητά, αλλά τρώμε σε μικρές έως κανονικές ποσότητες.
• Η νηστεία από τις τροφές συμπεριλαμβάνει, χωρίς να αντικαθίσταται από την νηστεία από αμαρτίες και πάθη.
• Η νηστεία αφορά όλους μας· κληρικούς, μοναχούς και λαϊκούς, παιδιά, νέους και ηλικιωμένους. Σε περιπτώσεις που ο άνθρωπος δεν μπορεί να νηστέψει, θα τακτοποιήσει το θέμα με τον πνευματικό του.
• Η νηστεία δεν είναι προαιρετική, αλλά υποχρεωτική.
• Η νηστεία είναι ένα δώρο του ανθρώπου προς τον Θεό.

Και κλείνουμε με το εξής περιστατικό: Κάποτε, σε Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, κάποιοι νέοι φοιτητές ήθελαν να κρατήσουν την Νηστεία της Τετάρτης και Παρασκευής. Το πρόγραμμα σίτισης, όμως, δεν προέβλεπε νηστίσιμο φαγητό, και μάλιστα αλάδωτο. Πήγαν στον Διευθυντή της κουζίνας και ζήτησαν αλάδωτο φαγητό για την Τετάρτη και την Παρασκευή. Ο διευθυντής τους είπε:  «Εσείς, νέοι άνθρωποι, τι την θέλετε την νηστεία;». Όμως επέμεναν οι νέοι. Εντάξει, είπε ο διευθυντής, αλλά πρέπει να μου φέρετε τουλάχιστον 150 υπογραφές. Έτσι και έγινε. Μετά από λίγο καιρό, η ουρά στο νηστίσιμο φαγητό, την Τετάρτη και την Παρασκευή, ήταν η μεγαλύτερη.

Σας ευχαριστώ.

Πέρασαν οι δέκα πρώτες ημέρες της Χριστουγεννιάτικης Νηστείας.

Στα διαδικτυακά μέσα γράφονται διάφορα.

Ήθελα να δούμε τί λέει ένας Ιερός Κανόνας περί αυτού, και τον καταγράφω.

Είναι της Αποστολικής Συνόδου, των Αγίων Αποστόλων δηλαδή, και μάλλον κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το κύρος του.

Τον αντιγράφω λοιπόν.

Κανών ΞΘ΄. «Εἴ τις Ἐπίσκοπος ἤ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος, ἤ Ὑποδιάκονος, ἤ Ἀναγνώστης, ἤ Ψάλτης, τήν ἁγίαν Τεσσαρακοστήν οὐ νηστεύει, ἤ Τετράδα, ἤ Παρασκευήν, καθαιρείσθω. Ἐκτός εἰμή δι’ ἀσθένειαν σωματικήν ἐμποδίζοιτο. Ἐάν δέ λαϊκός ἀφοριζέσθω.»

Αναφέρεται μόνον η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, επειδή ακριβώς η Αποστολική Σύνοδος έλαβε χώραν τότε που δεν είχαν καθιερωθεί οι άλλες νήστιμες περίοδοι και δεν είχε ολοκληρωθεί ο ετήσιος κύκλος του λειτουργικού χρόνου. Οπότε οι άλλες νηστείες, Χριστουγέννων, Παναγίας, Αγίων Αποστόλων (που είναι και η αρχαιότερη), ρυθμίζονται κατ’ αναλογίαν.

Και φυσικά, όταν λέμε νηστεία εννοούμε το αλάδωτο. Τα άλλα όλα είναι προφάσεις, και δικαιολογίες.

Είναι δυνατόν να παραθεωρείται ο Αποστολικός Λόγος;

Ας κάνουμε με κέφι και ζωντάνια τις εκκλησιαστικές νηστείες, γιατί άμα πέσουμε στα χέρια των γιατρών, τότε θα απέχουμε από πολύ περισσότερες τροφές κλπ.

Στις ημέρες μας υπάρχει τέτοια αφθονία νηστίμων τροφών, που μάλλον δεν υπάρχουν δικαιολογίες.

Δίνουμε και έναν Κατάλογο Διαβάθμισης της Νηστείας: Ασιτία, ξηροφαγία (τραγήματα, ξηροί καρποί, παξιμάδι), βράσμα, θαλασσινά αμαγείρευτα, κρασί, λαδερά, θαλασσινά λαδερά, ψάρι, τυρί, αυγό, κρέας.

Να πούμε και κάτι ακόμα. Έρχονται Χριστούγεννα, σφάξιμο χοίρων και οι περίφημες γουρουνοχαρές. Γιά να δούμε εφέτος και από εδώ και μπρός τί θα γίνει;